«Թրամփի երթուղին» և Ռուսաստանի արձագանքը Հայաստանի հարցում

Իմ վերլուծության համաձայն, «Թրամփի երթուղի» (TRIPP) նախագիծը Ռուսաստանի Դաշնությունում բավականին հետաքրքիր արձագանք է առաջացնում։ Այս եզրահանգումը հիմնված է ոչ միայն նախագծի բովանդակության վրա, այլև Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության ընթացիկ դինամիկայի և տարածաշրջանային նպատակների վրա։

Այսպիսի արձագանքի պատճառը, ըստ իմ տեսակետի, Ռուսաստանի կողմից տարածաշրջանի գործերում իր դերի և ազդեցության վերահսկման մշտական ձգտումն է։ Որպես «Ժողովրդավարության և անվտանգության տարածաշրջանային կենտրոնի» ղեկավար, ես կարող եմ նշել, որ ոչ վաղ անցյալում, երբ տարածաշրջանում նկատվում էր Արևմուտքի, այդ թվում՝ Եվրամիության ներգրավվածության աճ, Մոսկվայի արձագանքը շատ ավելի կոշտ, սուր և կոպիտ էր։

Այժմ իրավիճակը փոխվել է։ Ռուսաստանի ներկայությունը Հարավային Կովկասում, մասնավորապես՝ Հայաստանում, շարունակում է մնալ էական։ Խոսքը վերաբերում է Մոսկվայի կողմից Հայաստանի ենթակառուցվածքների և առևտրի նկատմամբ ունեցած վերահսկողությանը։ Այս համատեքստում «Թրամփի երթուղին», որը նախատեսում է տարածաշրջանի երկու հիմնական տրանսպորտային կենտրոնների՝ Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև ցամաքային կապը ամրապնդելը, Մոսկվային թույլ է տալիս տեսնել այս նախաձեռնությունը որպես իր ազդեցությանը հարմարեցման և ամրապնդման միջոց։

Իմ կարծիքով, Ռուսաստանի մոտ այս նախագծի նկատմամբ թերահավատության հիմնական պատճառը հենց այն է, որ Մոսկվան հասկանում է, որ նախագծի իրագործման դեպքում էլ այն կշարունակի կարևոր դեր խաղալ տարածաշրջանում։ Օրինակ, Ադրբեջանի տարածքով դեպի Ռուսաստան հայկական ապրանքների մատակարարման կամ հակառակ ուղղությամբ հոսքի ապահովումը, ըստ ամենայնի, կկատարվի ռուսական ընկերությունների կողմից։ Այսպիսով, նախագիծը չի սպառնում Ռուսաստանի տրանսպորտային և տնտեսական դիրքերին, այլ հնարավորություն է տալիս դրանք ավելի ռազմավարականորեն կառուցել։

Այս վերլուծությունը պետք է դիտարկել Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության ընդհանուր համատեքստում։ Մոսկվայի պրագմատիկ քաղաքականությունը Վաշինգտոնի և, մասնավորապես, ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հետ հարաբերություններում, որտեղ փորձ է արվում հաստատել նորմալ հարաբերություններ, նույնպես ազդում է տարածաշրջանային հարցերի նկատմամբ Մոսկվայի մոտեցման վրա։ Այս պայմաններում Եվրամիությունը դարձել է Ռուսաստանի գլխավոր ընդդիմախոսը, ինչը նպաստում է տարածաշրջանում ռուսական ազդեցությանը պահպանելու և ամրապնդելու ցանկությանը։

Իմ կարծիքով, նախագծի ապագան և Ռուսաստանի դերը դրանում կախված են մի քանի գործոնից։ Ուկրաինական հակամարտության ավարտի դեպքում Մոսկվան կօգտագործի Երևանի նկատմամբ ճնշման առկա լծակները, այդ թվում՝ տնտեսական, առևտրային և ենթակառուցվածքային։ Սակայն այս ազդեցությունը, իմ տեսակետով, այլևս չի լինի այն մակարդակի, ինչը կար մինչև ռուս-ուկրաինական պատերազմի սկսվելը։ Կարևոր է նաև նշել, որ Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ելքը և Ռուսաստանի խաղաղապահ ուժերի դուրս գալը տարածաշրջանից հանգեցրել են անդառնալի փոփոխությունների, որոնք նվազեցրել են Ռուսաստանի ազդեցության մեկ կարևոր լծակը։

Այսպիսով, Ռուսաստանի համար ցավոտ հարված կլիներ, եթե Հայաստանը որոշում կայացներ Եվրասիական տնտեսական միությունից դուրս գալու մասին։ Թեև ԵՄ-ին հանրապետության անդամակցելը, թե ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը մոտ ապագայում անիրատեսական է թվում, Հայաստանի կողմից այլընտրանքային համագործակցության ուղղությունների դիվերսիֆիկացումը, իմ կարծիքով, ավելի մեծ մտահոգություն է պետք է հարուցի Մոսկվայի մոտ, քան Ռուսաստանի նկատմամբ Հայաստանի քաղաքացիների հասարակական կարծիքի զգալի կորուստը։ Ի վերջո, Ռուսաստանի համար շատ ավելի կարևոր է պահպանել իր տնտեսական և ռազմավարական դիրքերը տարածաշրջանում, քան հասարակական կարծիքի վրա ազդեցություն ունենալը։