Հայաստանի ընտրական օրենսգրքում կատարվել են կարևոր փոփոխություններ

Հայաստանի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահ Վահագն Հովակիմյանը հրապարակել է Ընտրական օրենսգրքի վերջին փոփոխությունների մասին, որոնք կգործեն ուժի մեջ 2026 թվականի հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններից հետո։

Ըստ նոր դրույթների՝ կուսակցությունների համար անցողիկ շեմը իջեցվել է 7 տոկոսից մինչև 4 տոկոս, իսկ դաշինքների համար՝ բարձրացվել 7 տոկոսից մինչև 8-10 տոկոս։ Այս փոփոխությունը կիրառվում է կախված դաշինքի կազմից։ Եթե դաշինքը կազմված է մինչև երեք կուսակցությունից, ապա անցողիկ շեմը կազմում է 8 տոկոս, իսկ եթե դաշինքը ներառում է ավելի քան երեք կուսակցություն, ապա շեմը բարձրանում է մինչև 10 տոկոս։ Այս որոշումը կայացվել է քաղաքական ուժերի խոշորացման և ընտրական գործընթացի որակի բարձրացման նպատակով։ Հայաստանում գրանցված կուսակցությունների թիվը գերազանցում է 126-ը, ինչը 2,5 միլիոն ընտրողի համար չափազանց մեծ թիվ է։

Կոալիցիաների ձևավորման կանոնները փոխվել են

Նախկինում օրենքը սահմանափակում էր կոալիցիաների ձևավորումը՝ արգելելով ավելի քան երեք քաղաքական ուժի միավորումը։ Այս արգելքը վերացվել է։ Նոր կանոնների համաձայն՝ կոալիցիա կազմելու իրավունքը առաջին ինը օրվա ընթացքում տրվում է ընտրություններում ամենաշատ ձայներ ստացած կուսակցությանը։ Եթե այդ ժամկետում կոալիցիա չձևավորվի, մնացած քաղաքական ուժերին հնարավորություն է տրվում ստեղծել այսպես կոչված «փոքրամասնության կոալիցիա»։

Բոնուսային համակարգի և մանդատների բաշխման փոփոխություններ

ԿԸՀ նախագահը ներկայացրել է բոնուսային համակարգի փոփոխությունները։ Ըստ նրա՝ եթե քաղաքական ուժը ձայների մեծամասնություն (52 տոկոս և ավելի) հավաքած լինի, բայց 52 տոկոսից պակաս ձայն կունենա, ապա այն կունենա տրված լրացուցիչ մանդատներ։ Այս փոփոխությունը կապված է ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչներին՝ օրենքով տրվող 4 մանդատների հետ։ Նպատակն է խուսափել այն իրավիճակից, երբ կառավարող ուժը կախված է այդ մանդատներից, և ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչներին ներքաղաքական կռիվների մեջ չներքաշել։

Ավելի լայն իմաստով, եթե քաղաքական ուժը ձայների երկու երրորդից պակաս, բայց մանդատների երկու երրորդից ավելի ստացի, ապա այդ մանդատները կվերաբաշխվեն շեմը չհաղթահարած, բայց 2 տոկոս և ավելի ձայն ստացած ուժերի միջև։ Հովակիմյանը օրինակ է բերել 2021 թվականի ընտրություններից, երբ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը ստացել է ձայների 53,9 տոկոսը։ Նոր կանոնների դեպքում այդ կուսակցությանը կփոխանցվեր մեկ մանդատ, որը նախկինում կհանրահավաքվեր։