Հայաստանի և Թուրքիայի տնտեսությունները՝ մրցակիցներ, ոչ թե գործընկերներ

Իմ վերջին «Մեծ քաղաքականություն» փոդքասթի ընթացքում ես հայտնել եմ, որ Հայաստանի և Թուրքիայի տնտեսությունները չեն կարող լինել փոխլրացնող, այլ միայն մրցակից են իրար։ Այս տեսակետը հիմնված է մի քանի հիմնարար գործոնների վրա, որոնք, իմ կարծիքով, ցույց են տալիս ներկայիս իշխանությունների քաղաքականության հետևանքով երկրին սպառնացող տնտեսական աղետի վտանգը։

Հիմնական խնդիրը կայանում է այն հանգամանքում, որ Հայաստանը չի կարող ոչ մի գյուղատնտեսական արտադրանք արտահանել Թուրքիա կամ Ադրբեջան։ Թուրքական շուկան, օրինակ, ծանր պաշտպանված է ազգային սուբսիդիաներով, ինչը տեղի արտադրողներին անհամեմատ ավելի մրցունակ դարձնում է։ Նույնը վերաբերում է Ադրբեջանին, որտեղ էներգառեսուրսների ավելի էժան գինը նրանց արտադրանքն ավելի մատչելի է դարձնում համաշխարհային շուկայում։

Ի տարբերություն դրա, ռուսական շուկան Հայաստանի համար ոչ թե սահմանափակված, այլ անսահման է։ Այն կարող է լինել երկրի տնտեսական զարգացման հիմնական շարժիչ ուժը։ Այս հարցում պետք է կենտրոնանալ ոչ թե Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման վրա, այլ ռազմավարական գործընկերության ամրապնդման և առկա հնարավորությունների օգտագործման վրա։

Այս հայտարարությունն արվում է այն պայմաններում, երբ 2021 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօղլուն հայտարարել էր հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի մեկնարկի մասին։ Անկարան ընդգծել էր, որ կգործի Ադրբեջանի հետ համակարգված՝ Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորմանն ուղղված քայլերի վերաբերյալ։ Կողմերը հատուկ ներկայացուցիչներ են նշանակել՝ Սերդար Քըլըչին և Ռուբեն Ռուբինյանին, որոնք արդեն մի քանի փուլ բանակցություններ են անցկացրել, սակայն դեռ չեն հասել որևէ բեկումնային որոշման։ Պայմանավորվածություն սեղմ ժամկետներում հայ-թուրքական սահմանը բացելու մասին, որը նախատեսվում էր որպես կարգավորման առաջին քայլերից մեկը, դեռ չի կատարվել։