Հայաստանում նախատեսվող հեռախոսների վերահսկողության համակարգը՝ քաղաքացիների անվտանգությանը սպառնալիք

Հայաստանի կառավարությունը հավանություն է տվել օրինագծի, որի համաձայն նախատեսվում է ստեղծել IMEI կոդերի միասնական տվյալների բազա։ Այս քայլը, որը պաշտոնապես ներկայացվում է որպես «պայքար ստվերի դեմ» կամ «հեռախոսների գողության կանխում», իրականում կարող է հանգեցնել քաղաքացիների հեռախոսների նկատմամբ լիակատար վերահսկողության սահմանման։

Իմ վերլուծության համաձայն, նախագծի հիմնական վտանգավոր կողմերը հետևյալն են.

1. Հսկայական տվյալների բազայի ստեղծում: Պլանավորվում է ստեղծել հսկայական տվյալների բազա, որտեղ կմիավորվեն անձնագրի տվյալները, անձնական տեղեկությունները, հեռախոսի IMEI կոդը և բոլոր SIM/eSIM քարտերը։ Սա ոչ միայն հարկային գործիք է, այլև պետությանը կտրամադրի հնարավորություն ցանկացած պահի տեսնել, թե ով է ակտիվ ցանցում, որ սարքից և երբ։

2. Համակարգի անկայունության ռիսկ: Եթե այս տվյալների բազան, որը պարունակում է 2,5 միլիոն օգտատերերի տվյալներ յուրաքանչյուր րոպե, խափանվի, օպերատորները կստիպվեն անջատել ցանցը։ Սա հիշեցնում է այլ պետական համակարգերի անկայունությունը, օրինակ՝ առաջին դասարանցիների գրանցման տվյալների բազան, որը վերջերս պարզապես դադարեց աշխատել։

3. Տվյալների չարաշահման հնարավորություն: Նախագծում առկա է վտանգավոր պահ՝ «այլ թվային ծառայությունների» մատուցման հնարավորությունը պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններին կամ նույնիսկ մասնավոր ընկերություններին։ Սա նշանակում է, որ տվյալները, որոնք պնդում են հավաքել «մաքսանենգության դեմ պայքարի» համար, վաղը կարող են օգտագործվել բոլորովին այլ, անհայտ նպատակներով։

4. Կիբերհանցագործության թիրախ: Ողջ հանրապետության հեռախոսների և քաղաքացիների տվյալների կենտրոնացումը մեկ վայրում ցանկացած կիբերհանցագործի երազանքն է։ Եթե այս տվյալների բազան կոտրվի, մեզանից յուրաքանչյուրի անվտանգությունը կգտնվի սպառնալիքի տակ։

Հեղինակները պնդում են, որ նախագիծը կօգնի գողությունների դեմ պայքարում, սակայն ազնիվ պետք է լինել։ Իրականում, ոստիկանությունը հազվադեպ է օգնում, երբ քաղաքացինը դիմում է գողացված հեռախոսի համար։ Մինչդեռ, ի սրտե վկայում եմ, որ եթե խոսքը վերաբերում է ցուցարարներին կամ քննադատաբար տրամադրված լրագրողներին, ապա հինգ րոպե անց նրանք IMEI-ով պարզում են նրանց գտնվելու վայրը և ցուցադրում իրենց ուժը։

Այսպիսով, նախագիծը, որը պետք է պաշտպաներ, իրականում կարող է դառնալ քաղաքացիական ազատությունների և անվտանգության լուրջ սպառնալիք։