Միացյալ Նահանգները վերադառնում է Կենտրոնական Ասիա՝ ռազմավարական դիմակայության ոլորտում

Միացյալ Նահանգները փոխում է իր մոտեցումը Կենտրոնական Ասիայի նկատմամբ։ Ի տարբերություն 2000-ականների սկզբին, երբ տարածաշրջանը համարվում էր ռազմական գործողությունների թիկունքային բազա, այժմ Վաշինգտոնի ուշադրությունը կենտրոնացած է կարևորագույն հանքանյութերի, ներդրումների և տնտեսական համագործակցության վրա։ Այս փոփոխությունը դիտարկվում է որպես ԱՄՆ-ի և Չինաստանի միջև ռազմավարական դիմակայության հարթակ։

Սա բացում է նոր հնարավորություններ Կենտրոնական Ասիայի երկրների համար՝ դիվերսիֆիկացնելու արտաքին հարաբերությունները, զարգացնելու տեխնոլոգիական և արդյունաբերական համագործակցությունը։ Սակայն, միաժամանակ, այն նաև բարձրացնում է հումքային կախվածության աճի և խոշոր տերությունների աշխարհաքաղաքական մրցակցության մեջ ներգրավվելու ռիսկերը։

ԱՄՆ-ի հետաքրքրության աճը Կենտրոնական Ասիայի նկատմամբ, մասնավորապես կարևորագույն հանքանյութերի ոլորտում, հարցեր է առաջացնում։ Ի՞նչ է նշանակում այս կենտրոնացումը, և ինչպե՞ս կարելի է գնահատել այն։

Քաղաքագետ Շերալի Ռիզոյոն նշում է, որ ԱՄՆ-ի ուշադրությունը դրական զարգացում է, որը կխթանի տարածաշրջանի երկրների ակտիվ մասնակցությունը հանքանյութերի արդյունահանմանը և վերամշակմանը՝ ստեղծելով նոր հնարավորություններ։

Անուար Բախիտխանովը նույնպես դրական է գնահատում այս զարգացումը՝ նշելով, որ այն արտացոլում է համաշխարհային մատակարարման շղթաները դիվերսիֆիկացնելու և Չինաստանից կախվածությունը նվազեցնելու ցանկությունը։ Նրա կարծիքով, Կենտրոնական Ասիան դիտվում է որպես էներգետիկ անցման, բարձր տեխնոլոգիաների և պաշտպանական արդյունաբերության համար հումքի ռազմավարական աղբյուր։

Արկադի Դուբնովը նկատում է, որ սա երկրորդ անգամն է, որ ԱՄՆ-ը լրջորեն մտնում է հետխորհրդային Կենտրոնական Ասիա։ Նա նշում է, որ այս անգամ ԱՄՆ-ի նպատակը ոչ թե ռազմական բազաներ հաստատելն է, այլ Չինաստանի աճող ազդեցությանը հակազդելը։ Ըստ փորձագետի՝ ԱՄՆ-ի քաղաքականության գործիքները կենտրոնացած են տնտեսության, քաղաքականության և անվտանգության վրա, որտեղ առաջատար դերակատարներն են Ուզբեկստանը և Ղազախստանը։

Գրող Ստանիսլավ Բելկովսկին այս իրադրությունը դիտարկում է աշխարհի մասնատման և նոր աշխարհակարգի ձևավորման համատեքստում։ Նրա կարծիքով, ԱՄՆ-ը այլևս գլոբալ մոդերատոր չէ, այլ ճանապարհին գտնվող ամենամեծ տրանսպորտային միջոցը, որին անհրաժեշտ է բազմազան ռեսուրսներ՝ իր գործունեությունը շարունակելու համար։ Կենտրոնական Ասիան, հարստությամբ հանքանյութերի, այդպիսի ռեսուրսների հարուստ աղբյուր է։