Բուդապեշտի սպանությունը. 22 տարի անց

Այս տարի մենք նշում ենք 22-րդ տարեդարձը Բուդապեշտում տեղի ունեցած ողբերգական իրադարձության, որը խորապես ազդեց Հայաստանի և Հունգարիայի միջև հարաբերությունների վրա։

2004 թվականի փետրվարի 19-ին ՆԱՏՕ-ի «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրի շրջանակում անգլերենի դասընթացների մասնակցելու համար Բուդապեշտ գործուղված հայկական բանակի լեյտենանտ Գուրգեն Մարգարյանը գազանաբար սպանվեց նույն դասընթացների մասնակից ադրբեջանցի սպա Ռամիլ Սաֆարովի կողմից։ Ադրբեջանցի զինվորականը, ներխուժելով քնած Մարգարյանի սենյակ, կացնահարել էր նրան։

Այս դաժան հանցագործությունը ոչ միայն խորին ցավ պատճառեց հայ ժողովրդին, այլև ստեղծեց լուրջ դիվանագիտական լարվածություն։

2006 թվականի ապրիլի 13-ին Բուդապեշտի դատարանը Սաֆարովին դատապարտեց ցմահ ազատազրկման՝ 30 տարին առանց ներման իրավունքի։ Սակայն 2012 թվականի օգոստոսի 31-ին, ցմահ ազատազրկման դատապարտված ադրբեջանցի սպային արտահանձնեցին Հունգարիայից Ադրբեջան։

Այդ օրը Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը ստորագրեց հրամանագիր՝ Սաֆարովին ներում շնորհելու մասին։ Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը մարդասպանին վճարեց աշխատավարձ, որը կուտակվել էր նրա անազատության ողջ ժամանակահատվածում, նրան տրամադրեց բնակարան և շնորհեց մայորի կոչում։ Այս քայլը, որը համարվում էր հանցագործին հերոսական կերպար տալու փորձ, հայկական կողմի կողմից բարձրորակ դատապարտվեց։ Նույն օրը Հայաստանը կասեցրեց Հունգարիայի հետ դիվանագիտական հարաբերությունները և բոլոր պաշտոնական կապերը։

Այս ողբերգական իրադարձությունը և դրան հաջորդած զարգացումները մինչ օրս մնում են երկու երկրների միջև հարաբերությունների պատմության կարևորագույն էջերից մեկը։