Հայաստանի ինքնիշխանությունը և խաղաղության գործընթացը՝ ցեղասպանության տրամաբանության արդյունք

Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախումբը (ANCA) Կապիտոլիումի բլուրում կազմակերպած «Խաղաղություն առանց արդարության Հարավային Կովկասում» ճեպազրույցի ընթացքում հայտարարել է, որ ԱՄՆ միջնորդությամբ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև կնքված խաղաղության համաձայնագիրը, որը թողնում է հայ պատանդներին ադրբեջանական բանտերում, զրկում է Արցախի 150 000 փախստականներին վերադարձի իրավունքից և պարգևատրում է Ադրբեջանի ցեղասպան էթնիկ զտումները Հայաստանի ինքնիշխան տարածքով անցնող 99-ամյա տրանսպորտային միջանցքով, ոչ թե խաղաղության ճանապարհ է, այլ, ավելի շուտ, հայոց պետության ոչնչացման ծրագիր։

Այս գնահատականը հիմնավորվում է մի քանի կենսական պարտադիր պայմանների բացակայությամբ համաձայնագրում։ Ըստ ANCA-ի, այն չի պահանջում ազատ արձակել հայ ռազմագերիներին կամայական ձերբակալությունից և կալանքի տակ պահելուց, չի պարտավորեցնում Ադրբեջանին պաշտպանելու Արցախում հայկական դարավոր քրիստոնեական ժառանգությունը և չի լուծում 150 000 հայերի վիճակը, որոնք ստիպված են լքել իրենց տները։

Պետդեպարտամենտի պաշտոնաթող բարձրաստիճան պաշտոնյա և պատմաբան դոկտոր Ռոբերտ Կրիկորյանը, ով ունի 20 տարվա փորձ հետախուզությունում և ղեկավար պաշտոններում, անզիջում գնահատական է տվել գործընթացին՝ այն անվանելով Ադրբեջանի թելադրանք, որը Թուրքիայի աջակցությամբ և Արևմուտքի թողտվությամբ պարտավորեցնում է Հայաստանին լիակատար կապիտուլյացիայի ենթարկվել։ Նրա խոսքով՝ նման պարտադրված խաղաղությունը, որը չի հաշվի առնում Հայաստանի ինքնիշխանությունը կամ կենսունակությունը, դատապարտված է ձախողման։

Դոկտոր Կրիկորյանը նաև անդրադարձել է «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) նախագծին՝ այն համարելով վատ մտածված և անհաջողության նվազագույն շանսեր ունեցող նախագիծ։ Նրա կարծիքով, եթե նույնիսկ այն հաջողությամբ պսակվի, Հայաստանն ու հայերը դրանից ոչ մի օգուտ չեն ստանա, այլ միայն կկորցնեն սահմանների թուլացում, ինքնիշխանություն և թուրքական ու ադրբեջանական ագրեսիայից պաշտպանվելու հնարավորություն։

Իրավապաշտպան և Մարդու իրավունքների միջազգային իրավաբան Քարնիգ Քերքոնյանը, որպես Իրավական պաշտպանության հայկական հիմնադրամի նախագահ, նշել է, որ այսպես կոչված խաղաղության գործընթացը տեղավորվում է շարունակվող ցեղասպանության տրամաբանության մեջ։ Նա ուղիղ կապ է անցկացրել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հրապարակային հայտարարությունների և հաշտեցման տրամաբանության միջև՝ նշելով, որ երկրի առաջնորդի խոսքերը՝ «հայերը շներ են», «նրանց պետք է արմատախիլ անել հասարակությունից» և «Հայաստանը պետություն չէ», չի կարելի անտեսել։ Նրա խոսքով՝ ցեղասպան մտադրությունների հանդարտեցումը, այլ ոչ թե պատերազմ չի բերում, այլ ցեղասպանություն։

Քերքոնյանը նաև ընդգծել է, որ միջազգային ջանքերը ակտիվանում են Արցախում տեղի ունեցած ցեղասպանության մասին արդարությունն ապահովելու համար՝ նշելով, որ տեղահանմանը նախորդել է ընդամենը 932 օր։

Անդրադառնալով ռազմաքաղաքական իրավիճակին՝ դոկտոր Կրիկորյանը նշել է, որ Ադրբեջանի ինքնիշխան տարածքում զորքերի շարունակական ներկայությունը ահազանգ է ուղարկում այն մասին, որ Բաքուն ոչ մի կերպ պարտավորված չէ պահպանել Հայաստանի հետ որևէ համաձայնագիր։

Իր հերթին՝ Քերքոնյանը նկատել է, որ Ադրբեջանի միաժամանակյա պահանջները Հայաստանին՝ սահմանադրական փոփոխություններ կատարելը, ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարանից գործերի հետ կանչումը և զորքերի ընդունումը սեփական տարածքում, վկայում են միասնական հետևողական ռազմավարության մասին։ Նրա խոսքով՝ «ժողովրդի ոչնչացումը, պարզապես, մասնատումը և թաղումը չէ։ Դա հիշողության, կամքի ազատության ոչնչացումն է»։