Հայաստանի համար ամենաբացասական սցենարը Իրանում անկայունությունն է

Ինչպես հայտնի է, «APRI Armenia» հետազոտական կենտրոնը վերլուծում է Իրանի Իսլամական Հանրապետության (ԻԻՀ) շուրջ տեղի ունեցող իրադարձությունների համատեքստում Հայաստանի համար հնարավոր սցենարները։ Ըստ մեր վերլուծության՝ երկրի համար ամենաբացասական սցենարը Իրանում անկայունության հաստատումն է։ Այս եզրակացության մասին ես հայտնել եմ «Սիվիլնեթ»-ի հետ կայացած հարցազրույցում։

Անկախ Իրանի ռեժիմի բնույթից՝ երկրում անկայուն իրավիճակը կարող է հանգեցնել մի շարք սուր խնդիրների։ Դրանք են՝ հումանիտար ճգնաժամի սպառնալիքը, մատակարարման շղթաների խախտումը և էներգետիկ ոլորտում լուրջ խնդիրների առաջացումը։

Իրանի ռեժիմի փոփոխության կամ դրա լուծարման դեպքում, ինչպես էլ զարգանա իրավիճակը, տարածաշրջանում ամերիկյան ակտիվության նկատմամբ վերաբերմունքը կդառնա ավելի թշնամական և ագրեսիվ։ Սա վերաբերում է ինչպես ԱՄՆ-ի կողմից առաջարկվող «Թրամփի ուղի հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) նախագծին, այնպես էլ այլ կարևոր ենթակառուցվածքային նախագծերի իրականացմանը։

Հայաստանի համար այս իրավիճակում առաջնային խնդիրն այս մտահոգություններին ոչ թե խոսքով, այլ գործով արձագանքելն է։ Իրանի համար ռիսկի հավանականության նույնիսկ չնչին բարձրացումը կարող է կոշտ արձագանք առաջացնել, որին մենք պատրաստ չենք։ Ի տարբերություն մեր երկրի, Իրանը պատմականորեն շատ ավելի երկար հիշողություն ունի։

Ադրբեջանի հնարավոր դեր

Իրանի դեմ հակամարտությանը Ադրբեջանի ակտիվ մասնակցության մասին խոսակցություններին ես բացառում եմ։ Այս փուլում Ադրբեջանը պատրաստ չէ կրել այնպիսի կորուստներ, ինչպիսիք են կրել Քուվեյթը, ԱՄԷ-ն, Բահրեյնը կամ Օմանը։

Այնուամենայնիվ, Ադրբեջանը կարող է ձեռնարկել որոշակի քայլեր՝ ռազմական ներկայության ուժեղացում սահմանին կամ հումանիտար օդային միջանցքների փակում։ Վերջերս հրապարակվել են տեղեկություններ, որ Ադրբեջանն իր ուժերը կուտակում է սահմանի մոտ։ Հետևաբար, հնարավոր են միայն այդպիսի պատասխան միջոցներ։

ԱՄՆ-ի և Իսրայելի նպատակները

Ինչ վերաբերում է ԱՄՆ-ին, ես կարծում եմ, որ նրա հիմնական նպատակը Իրանում ռեժիմի փոփոխությունն է՝ միաժամանակ ոչնչացնելով միջուկային ենթակառուցվածքն ու բալիստիկ զինանոցը։

Իսրայելի նպատակները, սակայն, բոլորովին այլ են։ Իսրայելը ձգտում է Իրանի Իսլամական Հանրապետության լիակատար ոչնչացմանը, ինչը հիշեցնում է սիրիական սցենարը։ Իրանի ռեժիմն Իսրայելի համար միայն միջանկյալ խնդիր է, մինչդեռ վերջնական նպատակը շատ ավելի լայն է։

Ռուսաստանի դեր

Իրանի հնարավոր ռազմական օգնության մասին խոսելիս պետք է նշել, որ Ռուսաստանը ռազմավարական գործընկերության շուրջ պայմանագրի համաձայն Իրանին ռազմական օգնություն ցուցաբերելու պարտավորություն չունի։ Բացի այդ, Ռուսաստանը սահմանափակված է իր ռեսուրսներով։ Նա կարող է տրամադրել միայն ՀՕՊ համակարգեր, որոնք հենց իրեն են անհրաժեշտ, ինչպես նաև նորացված «Շահեդ» դրոններ և հետախուզական միջոցներ։

Այս համատեքստում վերջին բաղադրիչը կարող է լինել բնակչության կենսունակության պահպանումը հակամարտության ավարտի կամ դրա ինտենսիվության նվազման ժամանակահատվածում։ Իրավիճակը վերահսկելու համար անհրաժեշտ է հետևել ոչ միայն գավառներին ուժային ռեսուրսների տեսանկյունից, այլև փողոցներին՝ բողոքի ցույցեր թույլ չտալու համար։ Դրանում կարող են աջակցություն ցուցաբերել ոչ միայն Ռուսաստանը, այլև Չինաստանը։