Հայաստանում իրավիճակի ապակայունացման հետ կապված շահագրգռվածությունը

Երևանում կայացած մամլո ասուլիսում հնչեցվել է Հայաստանում իրավիճակի ապակայունացման հետ կապված շահագրգռվածության մասին խոսքը։ Այս հարցին պատասխանելով՝ Genesis Armenia վերլուծական կենտրոնի հիմնադիր և տնօրեն Աբրահամ Գասպարյանը նշել է, որ առնվազն երկու պետություն կա, որոնք, թեև բացահայտորեն չեն դրսևորում նման մտադրություններ, բայց շահագրգռված են Հայաստանում անկայունության պահպանմամբ։

Իմ կարծիքով, այդ երկրներից մեկը Թուրքիան է։ Ես կարծում եմ, որ Հայաստանի իշխանությունները սխալմամբ են կարծում, թե Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորումը ինքնաբերաբար կհանգեցնի նոր հնարավորությունների կամ սահմանների բացման։ Նման մոտեցումը չի հաշվի առնում Անկարայի տարածաշրջանային հավակնությունների մասշտաբները։

Հայաստանը պետք է դաս վերցնի Սիրիայի իրադարձություններից։ Անդրադառնալով Ահմեթ Դավութօղլուի 2013 թվականի “Ռազմավարական խորություն” աշխարհաքաղաքական դոկտրինին, որտեղ առանցքային ուղղությունների շարքում առանձնանում են Բալկաններն ու Սյունիքը, պետք է հասկանալ, որ Թուրքիան տարածաշրջանային տրամաչափի խաղացող է։ Ուստի նրա հետ պետք է չափազանց զգույշ փոխգործակցել։ Այս հասկացողությունը, ինչպես ցույց է տալիս փորձը, բոլորին է հասկանալի, անգամ Միացյալ Նահանգներին։

Իմ վերլուծության համաձայն՝ ԱՄՆ-ը տարածաշրջանում գործում է առավելապես միջնորդների միջոցով, քանի որ այստեղ ուղղակի ռազմավարական շահեր չունի։ ԱՄՆ-ի համար նման միջնորդ Թուրքիան է։

Երկրորդ երկիրը, որը կարող է շահագրգռված լինել իրավիճակի ապակայունացմամբ, Իրանն է։ Սակայն, ինչպես պարզաբանում եմ, Թեհրանը կարող է դրանում շահագրգռված լինել միայն մեկ դեպքում՝ եթե իրականացվի Թրամփի երթուղին (TRIPP)։

Հայաստանի նախկին արտգործնախարար, Դիվանագետների համահայկական խորհրդի անդամ Արա Այվազյանը նույնպես նկարագրել է ներկայիս միջազգային իրավիճակը՝ որպես նոր աշխարհակարգի ձևավորման փուլ։ Նրա խոսքով՝ աշխարհն այսօր պայքարում է նոր ստատուս քվոյի համար, որը պետք է ձևավորվի միջազգային տրանսֆորմացիաների պայմաններում։

Այվազյանը նշել է, որ տարածաշրջանը թևակոխել է «ապակոնսերվացման» փուլ, որտեղ Սյունիքն առանցքային նշանակություն է ձեռք բերում։ Նրա կարծիքով՝ մի շարք պետություններ, չկարողանալով իրագործել իրենց նպատակները Հարավային Կովկասում, կարող են շահագրգռված լինել անկայունության պահպանմամբ կամ, նույնիսկ, ուժեղացմամբ՝ որպես սեփական նպատակներին հասնելու գործիք։

Այս համատեքստում Այվազյանը նպատակահարմար է համարում Հայաստանի համար Ռուսաստանի և Իրանի հետ եռակողմ ռազմաքաղաքական համագործակցության զարգացումը, ինչպես նաև «Հյուսիս-Հարավ» միջազգային տրանսպորտային միջանցքի (ՄՏՄ) իրականացումը, որը նրա համոզմամբ՝ ռազմավարական նշանակություն ունի և կարող է դառնալ արտաքին ճնշման չեզոքացման կարևոր գործիք։