Իրանը կամ դիմակայության, կամ նախաձեռնողականության ճանապարհով է գործելու Հարավային Կովկասում

Իրանը միշտ դեմ է եղել տարածաշրջանում երրորդ ուժերի ներկայությանը։ Այս մասին հայտարարել է «Ալիք» օրաթերթի գլխավոր խմբագիր, իրանցի քաղաքագետ Արամ Շահնազարյանը՝ «Հարավային Կովկաս, ուժերի վերախմբավորում» թեմայով կայացած քննարկման ընթացքում։

Նրա կարծիքով՝ ԱՄՆ-ի կամ մեկ այլ արևմտյան երկրի ցանկացած ներկայություն Հայաստանում, այդ թվում՝ TRIPP նախագծի շրջանակներում, կարող է հանգեցնել տարածաշրջանի ՆԱՏՕ-ի կողմից ներգրավման, ինչը Թեհրանի համար բոլոր հետևանքներով կրելու վտանգ է ներկայացնում։ Իրանը դրանում տեսնում է իր անվտանգությանը սպառնացող վտանգ և Հայաստանի տարածքով տարանցիկ փոխադրումների ապահովման հնարավորությունից զրկում։

Այս իրավիճակում, ըստ Շահնազարյանի, Իրանը կունենա երկու հիմնական ուղղություն՝ կամ դիմակայել, կամ նախաձեռնողականություն դրսևորել։ Քաղաքագետը նշել է, որ եթե Թեհրանը որոշի ընտրել դիմակայության ճանապարհը, դրա համար նրա հնարավորությունները խիստ սահմանափակ կլինեն։ Իհարկե, այդ դեպքում Իրանը կարող է փորձել խնդիրները լուծել Ռուսաստանի հետ համատեղ, սակայն նույնիսկ այդ դեպքում գործողությունների հաջողությունը երաշխավորված չէ։

Շահնազարյանի կարծիքով՝ ավելի արդյունավետ լուծում է նախաձեռնողականության ցուցաբերումը։ Օրինակ, կարելի է խոսել շահագրգիռ երկրների մասնակցությամբ բազմաձևաչափ հարթակների ստեղծման հնարավորության մասին, որոնք կարող են սկսվել տնտեսական և ներդրումային հարթակներից մինչև անվտանգության հետ կապված հարթակներ։

Փորձագետը նշել է, որ Իրանի համար առանցքային նշանակություն ունի Ռեշտ – Աստարա երկաթուղային գծի գործարկումը, ինչպես նաև Ռուսաստանի հետ այլ նախագծերի իրականացումը։ Նա նաև ընդգծել է տարածաշրջանային «3+3» ձևաչափի ակտիվացման անհրաժեշտությունը։ Նման հարթակներ արտատարածաշրջանային խաղացողների ներգրավումը, ըստ քաղաքագետի, թույլ կտա Իրանին չեզոքացնել առկա ռիսկերից շատերը։

Այս հայտարարությունները հնչել են այն պահին, երբ ՌԴ էներգետիկայի նախարար Սերգեյ Ցիվիլևը հաղորդել էր, որ Ռուսաստանի և Իրանի միջև «Հյուսիս-Հարավ» միջազգային տրանսպորտային միջանցքի շրջանակներում Ռեշտ – Աստարա երկաթուղային գծի նախագծի գործնական իրականացումը կսկսվի 2026 թվականի ապրիլի 1-ից։ Ցիվիլևի խոսքով՝ կողմերին հաջողվել է կարգավորել բոլոր վիճելի հարցերը, որոնք զսպում էին նախագծի մեկնարկը։