Ուժեղ Հայաստան կուսակցության նախագահի թեկնածությունը և սահմանադրական մեխանիզմները

Որպես փաստաբան, ես ցանկանում եմ մեկնաբանել վերջին օրերին հասարակականության ուշադրության կենտրոնում հայտնված հարցը՝ կապված «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության նախագահ Սամվել Կարապետյանի՝ Հայաստանի վարչապետի պաշտոնում առաջադրվելու հնարավորության հետ։

Ինչպես հայտնի է, փետրվարի 12-ին «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունը իր կոնվենցիայում միաձայն առաջադրել է Սամվել Կարապետյանին վարչապետի թեկնածու։ Այս որոշումը, սակայն, արագորեն ուղեկցվեց հարցերով, որոնք կապված էին Հայաստանի սահմանադրության 148-րդ հոդվածի հետ։

Հարցը պարզ է․ Սամվել Կարապետյանը, բացի Հայաստանի քաղաքացիությունից, ունի նաև Ռուսաստանի քաղաքացիություն։ Ըստ սահմանադրության, վարչապետը պետք է լինի Հայաստանի Հանրապետության միայն քաղաքացի։ Որոշ քաղաքական ուժեր և իրենց կողմնակիցները սկսեցին պնդել, որ Սամվել Կարապետյանը չի կարող համապատասխանել այս պահանջին։

Ես ցանկանում եմ պարզաբանել, որ Հայաստանի սահմանադրության մեջ կան մեխանիզմներ, որոնք թույլ են տալիս փոփոխել այդ հոդվածը՝ առանց անհրաժեշտության հանրաքվե անցկացնելու։

ՀՀ սահմանադրության փոփոխությունները կարող են իրականացվել մի քանի եղանակով։ Ամենահայտնի և ամենաարդյունավետը հանրաքվեն է, որի միջոցով ժողովուրդը հարցի վերաբերյալ իր կամքը հայտնում է։ Սակայն, ինչպես նշված է սահմանադրության մեջ, փոփոխություններ կարող են կատարվել նաև Ազգային ժողովի ձայների 2/3-ի կողմից։

Այս մեխանիզմը ներդրվել է 2015 թվականի սահմանադրական փոփոխությունների արդյունքում։ Այն նախատեսում է, որ Ազգային ժողովը կարող է փոփոխել այն հոդվածները, որոնք պահանջում են ավելի բարձր որակավորում կամ պայմաններ, քան պարզապես Հայաստանի քաղաքացի լինելը։

Այս հարցի վերաբերյալ 2020 թվականին Հայաստանում տեղի ունեցած իրադարձությունները լավագույն օրինակն են։ Երբ խորհրդարանը պետք էր փոփոխել Սահմանադրական դատարանի կազմը, և հանրաքվեի հարցը չեղարկվեց համավարակի պատճառով, փոփոխությունները հաջողությամբ իրականացվեցին Ազգային ժողովի պատգամավորների 1/4-ի նախաձեռնության հիման վրա՝ ձայների 2/3-ի աջակցությամբ։

Այսպիսով, «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության կողմից առաջարկվող մոտեցումը, որը նախատեսում է սահմանադրական փոփոխությունների իրականացումը Ազգային ժողովի միջոցով, ամբողջությամբ համապատասխանում է Հայաստանի սահմանադրության կանոններին։ Այսպիսով, վարչապետի թեկնածուի հարցը վերջնականապես կախված է Հայաստանի ժողովրդի կամքից և Ազգային ժողովի պատգամավորների որոշումից։